การสืบพันธุ์ : ระบบการสืบพันธุ์เป็น วิธีการอย่างหนึ่ง สำหรับสิ่งมีชีวิต เพื่อดำรงเผ่าพันธุ์ไว้ไม่ให้สูญพันธุ์ นอกจากนี้ การเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรม ซึ่งทำให้เกิดสิ่งมีชีวิต ที่สวยงามเพิ่มขึ้นมาใหม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง วิธีการสืบพันธุ์ของปลา ในการวางไข่แต่ละครั้ง มีปริมาณมาก จึงจำเป็นที่จะต้อง ศึกษาและหาวิธีการ ขยายพันธุ์ปลาแต่ละประเภท ให้เหมาะสม

ระบบการสืบพันธุ์ของปลาแบ่งได้ 3 วิธี คือ

1. วิธีสืบพันธุ์แบบแยกเพศ เป็นลักษณะที่ปลาเพศผู้ผลิตน้ำเชื้อและปลาเพศเมียผลิตรังไข่ เมื่อถึงเวลาอันควร หรือฤดูวางไข่ ก็จะมีการผสมพันธุ์กัน ซึ่งวิธีการนี้จะพบเห็นกับปลาตู้ทั่ว ๆ ไป

2. วิธีสืบพันธุ์แบบกระเทย เป็นลักษณะปลาตัวเดียวแต่มี 2 เพศ ปลาประเภทนี้ ไม่สามารถเพิ่มผลผลิตในตัวเองได้ และการสืบพันธุ์แบบนี้ ก็มีน้อยมาก คือ ในช่วงแรกจะเป็นเพศผู้ ต่อมาเริ่มเปลี่ยนเป็นเพศเมีย เช่น ปลาในวงศ์ปลากะรัง (Serranidae) บางชนิดมีอวัยวะเพศผู้ และเพศเมียในตัวเดียวกัน (protandic hermaphrodite) ได้พบว่าในปลาจำพวกนี้ ปลาตัวเดียวกัน ในระยะแรกอาจเป็นเพศผู้ก่อน แต่ในระยะต่อมาจะเปลี่ยนเพศ (sex reversal) เป็นเพศเมีย

  
 
             3. วิธีการสืบพันธุ์แบบไม่ได้รับการผสม เป็นลักษณะที่ลูกปลา เกิดมาโดยไม่ได้รับเชื้อ จากตัวผู้แต่เจริญ จากปลาตัวเมีย โดยเชื้อจากตัวผู้ เป็นตัวกระตุ้นให้ไข่สุกเท่านั้น จึงไม่สามารถ สืบพันธุ์ได้จาก เพศผู้ในปลา ชนิดเดียวกัน ลักษณะการเช่นนี้เรา เรียกว่า ปาร์เธโนเจนิซิส (parthenogenesis) เราพบลักษณะดังกล่าว ในปลาจำพวกกินยุง (Poecilidae) บางชนิด อย่างไรก็ดี ในการสืบพันธุ์ของ ปลาดังกล่าวจำต้อง มีตัวผู้เข้าร่วมด้วย แต่อสุจิ (sperm) ของตัวผู้ไม่ได้มีส่วนร่วม ในการผสมกับไข่ หากแต่เพียงไปกระตุ้น ไข่ให้เจริญเติบโตเท่านั้น

       ปลาเหล่านี้จึงออกลูกเป็นตัวเมีย ทั้งหมดและไม่แสดงลักษณะอย่างหนึ่งอย่างใด ของปลาตัวพ่อเลย เราไม่สามารถ มองเห็น ความแตกต่าง ระหว่างอวัยวะเพศผู้ และเพศเมียขณะเมื่อปลายังอยู่ในวัยอ่อน แต่เมื่อปลา เจริญเติบโต ขึ้นมาระยะหนึ่งแล้ว

         เราจึงจะสามารถสังเกตเพศ จากอวัยวะดังกล่าวได้ ถุงน้ำเชื้อมีลักษณะ เป็นแถบสีขาวขุ่น 1 คู่ อยู่ทางส่วนบน ของท้องใต้ไตของปลา แถบนี้จะมีความหนา ขึ้นเป็นลำดับเมื่อปลา เกือบจะสืบพันธุ์ได้ และในฤดูสืบพันธุ์ อาจมีน้ำหนักมากกว่า 12 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตัวปลา

           ปลาที่มีอวัยวะเพศสมบูรณ์ เต็มที่ในขั้นสุกไหล (running ripe) ถ้าเราเอามือบีบเบา ๆ ที่บริเวณท้องปลา แล้วค่อย ๆ รูดไปทางด้านหลัง ของตัวปลา น้ำอสุจิจะ เคลื่อนออกมาทันที น้ำอสุจิใน ปลาทั่วไปมีสีขาวขุ่น คล้ายน้ำนม เมื่อนำเอาตัวอย่างอสุจิ มาตรวจดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ จะเห็นว่า ตัวอสุจิมีลักษณะ คล้ายตัวอสุจิของสัตว์ชั้นสูง และจะไม่ค่อยเคลื่อนไหว แต่ถ้าหากหยดน้ำลงไปใน ตัวอย่างอสุจิ จะปรากฏว่าตัวอสุจิ เริ่มมีชีวิตชีวาทันทีและเคลื่อนไหว อย่างรวดเร็ว แต่อย่างไรก็ตาม ตัวอสุจิจะ กระปรี้ กระเปร่าอยู่ใน ระยะเวลาอันสั้น คือประมาณ 10 วินาทีถึง 60 วินาทีแล้วแต่ชนิด ของปลา และจะหยุดนิ่งไม่เคลื่อนไหวอีก
 
            สำหรับรังไข่ ก็มีตำแหน่งที่ตั้ง อยู่ในบริเวณเดียว กับถุงน้ำเชื้อและมัก เป็นอวัยวะคู่ เราจะเห็นรังไข่ในระยะแรก ของการเจริญเติบโต เป็นเพียงแถบสีขาวขุ่น แต่ถ้าดูด้วยแว่นขยาย จะเห็นว่าผิวของรังไข่ไม่เรียบ เหมือนถุงเชื้อ แต่เป็นเม็ดเล็ก ๆ

           เมื่อรังไข่เจริญเติบโตเต็มที่แล้ว จะมีขนาดใหญ่มากและ อาจมีน้ำหนักถึง 70 เปอร์เซ็นต์ ของน้ำหนัก ตัวปลาในปลาบางชนิด ส่วนสีของรังไข่ แทนที่จะเป็นสีขาวขุ่น ก็อาจจะเปลี่ยนเป็น สีเหลือง หรือสีส้มขณะที่รังไข่ มีไข่สุกเต็มที่ ปริมาณ ไข่ที่ปลาวาง ในฤดูหนึ่ง ๆ มีจำนวนไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับชนิดของปลา 		 
 
 
 
Made in THAILAND : www.2snake2fish.com